JAGTIV · Previous Year Questions

UPPSC

HISTORY · 2014

Previous Year Question

ख्वाजा मोइनुद्दीन चिश्ती किसके शिष्य थे?

A.

ख्वाजा अब्दाल चिश्ती

B.

शाह वलीउल्लाह

C.

मीर दर्द

D.

ख्वाजा उस्मान हारूनी

Correct Answer: D

Detailed Solution

ख्वाजा मोइनुद्दीन चिश्ती भारत में चिश्ती सूफी सिलसिले के सर्वाधिक प्रसिद्ध संतों में से एक थे। उन्हें गरीब नवाज़ के नाम से भी जाना जाता है और उनका प्रमुख आध्यात्मिक केन्द्र आगे चलकर अजमेर बना।

अपने प्रारंभिक जीवन में उन्होंने धार्मिक और आध्यात्मिक ज्ञान की खोज में विभिन्न क्षेत्रों की यात्राएँ कीं। इसी यात्रा के दौरान वे प्रसिद्ध चिश्ती सूफी संत ख्वाजा उस्मान हारूनी के संपर्क में आए।

मोइनुद्दीन चिश्ती ने उस्मान हारूनी को अपना पीर अर्थात आध्यात्मिक गुरु स्वीकार किया। उन्होंने कई वर्षों तक उनके साथ रहकर सूफी साधना, आत्म-संयम और चिश्ती परंपरा की आध्यात्मिक शिक्षाओं का प्रशिक्षण प्राप्त किया।

उस्मान हारूनी ने उन्हें अंततः चिश्ती सिलसिले में दीक्षा प्रदान की। इस प्रकार आध्यात्मिक गुरु-शिष्य परंपरा में उस्मान हारूनी के बाद मोइनुद्दीन चिश्ती महत्वपूर्ण कड़ी बने।

मोइनुद्दीन चिश्ती के प्रमुख शिष्य कुतुबुद्दीन बख्तियार काकी थे। आगे यही चिश्ती परंपरा बाबा फरीद और निजामुद्दीन औलिया जैसे संतों तक पहुँची।

इसलिए क्रम को याद रखा जा सकता है—

उस्मान हारूनी → मोइनुद्दीन चिश्ती → कुतुबुद्दीन बख्तियार काकी → बाबा फरीद → निजामुद्दीन औलिया

अन्य विकल्पों में शाह वलीउल्लाह और मीर दर्द बहुत बाद के काल के विद्वान और सूफी थे, इसलिए वे मोइनुद्दीन चिश्ती के गुरु नहीं हो सकते।

Continue practicing free PYQs with your JAGTIV account.